Bỏ qua tới nội dung
Dòng tiền

Công nợ và hàng tồn, hai cái túi thủng của hộ kinh doanh

·Cập nhật 17/11/2026·4 phút đọc

Chủ cửa hàng khoanh tay trước quầy

Khi mẹ tôi nợ 1,4 tỷ năm 2019, tôi lật sổ ra và thấy một điều trớ trêu: tiệm không thiếu tiền. Gần 900 triệu đang nằm trong sổ nợ của khách, và hơn 1 tỷ đang nằm trong kho dưới dạng phân bón, thuốc, giống. Tiền không mất, nó chỉ bị kẹt. Tôi gọi công nợ và hàng tồn là hai cái túi thủng: tiền chảy vào đó rất dễ, chảy ra thì chậm.

Túi thứ nhất: công nợ khách hàng

Bán chịu là chuyện bình thường ở Tây Nguyên. Đại lý cấp dưới, nông dân, nhà thầu đều quen trả sau. Vấn đề không phải là cho nợ, mà là không biết ai đang nợ bao lâu.

Lập bảng tuổi nợ

Bảng tuổi nợ chia số tiền khách nợ theo thời gian quá hạn. Ví dụ của một đại lý vật tư [DEMO] (đơn vị: triệu đồng):

KháchChưa tới hạn1–30 ngày31–60 ngày61–90 ngàyTrên 90 ngày
Đại lý A8040000
Đại lý B302545600
Nhà vườn C00201570
Nhà thầu D500000
Tổng16065657570

Tổng nợ 435 triệu. Nhưng nhìn kỹ: 145 triệu đã quá hạn trên 60 ngày. Kinh nghiệm của tôi là nợ quá 90 ngày thì khả năng thu đủ chỉ còn khoảng một nửa [DEMO].

Quy tắc đơn giản để vá

  • Hạn mức cho từng khách. Đại lý B được nợ tối đa 150 triệu, vượt là ngưng giao.
  • Quá 60 ngày thì chỉ bán tiền mặt cho đến khi trả bớt nợ cũ.
  • Nhắc trước hạn 3 ngày, không đợi quá hạn mới gọi.
  • Chiết khấu nhỏ cho trả sớm. Giảm 1% nếu trả trong 10 ngày thường rẻ hơn lãi vay ngân hàng để bù tiền thiếu.

Cập nhật bảng tuổi nợ mỗi tuần. Mười lăm phút, nhưng nó đổi cách chị nói chuyện với khách.

Túi thứ hai: hàng tồn kho

Chủ cơ sở hay nhập dư vì ba lý do: sợ hết hàng, được chiết khấu số lượng, và nhà cung cấp hứa giá sắp tăng. Cả ba đều có lý, nhưng tiền nằm trong kho thì không trả được lương.

Xếp hàng theo nhóm ABC

Liệt kê mọi mặt hàng với doanh thu 12 tháng, sắp xếp từ cao xuống thấp, rồi chia ba nhóm:

NhómSố mặt hàngTỷ lệ doanh thuCách quản lý
Akhoảng 20% mãkhoảng 70–80%Không để hết, đếm hằng tuần
Bkhoảng 30% mãkhoảng 15–20%Đặt hàng định kỳ, đếm hằng tháng
Ckhoảng 50% mãkhoảng 5–10%Nhập ít, bán theo đơn, xả bớt

Ở tiệm mẹ tôi, nhóm C có 210 mã hàng [DEMO] nhưng chỉ đem lại 6% doanh thu, trong khi giữ gần 380 triệu tiền hàng. Chúng tôi xả bớt bằng cách giảm giá 10–15% cho các nhà vườn quen, gom được khoảng 250 triệu trong hai tháng.

Đo số ngày tồn kho

Công thức: giá trị hàng tồn ÷ giá vốn hàng bán mỗi ngày.

Ví dụ: hàng tồn 900 triệu, giá vốn bán ra mỗi tháng 600 triệu, tức 20 triệu một ngày. Số ngày tồn kho = 900 ÷ 20 = 45 ngày. Nếu ngành chị bình thường chỉ cần 25–30 ngày, chị đang giữ thừa khoảng 300–400 triệu.

Cộng hai túi lại

Một con số tôi luôn tính cho khách: số ngày tiền bị kẹt = số ngày tồn kho + số ngày thu nợ − số ngày được nhà cung cấp cho nợ.

Đại lý ví dụ: tồn kho 45 ngày, thu nợ 40 ngày, được nợ nhà cung cấp 30 ngày. Tiền bị kẹt 55 ngày. Với giá vốn 20 triệu mỗi ngày, cơ sở cần khoảng 1,1 tỷ chỉ để vận hành. Rút ngắn được 15 ngày là giải phóng 300 triệu, nhiều hơn mọi khoản vay nhỏ.

Bắt đầu từ tuần này

  1. Lập bảng tuổi nợ cho 10 khách nợ nhiều nhất.
  2. Xếp ABC cho hàng tồn, đánh dấu nhóm C cần xả.
  3. Tính số ngày tiền bị kẹt và ghi lên bảng.

Nếu chị thấy con số quá lớn và muốn có người đi cùng trong vài tháng, gói giám đốc tài chính thuê ngoài của tôi được thiết kế cho đúng việc này. Gọi 0941 388 887 để kể tôi nghe tình hình.