Bỏ qua tới nội dung
Dòng tiền

Vì sao lãi trên sổ mà cuối tháng vẫn thiếu tiền

·Cập nhật 17/11/2026·5 phút đọc

Chủ tiệm nhỏ trước cửa hàng

Câu tôi nghe nhiều nhất trong buổi gặp đầu tiên là: "Chị ơi, sổ ghi em lãi mấy trăm triệu mà sao cuối tháng vẫn phải đi mượn tiền trả lương?" Tôi hiểu cảm giác đó, vì năm 2019 tiệm vật tư nông nghiệp của mẹ tôi cũng y như vậy: doanh thu tăng đều, sổ báo lãi, mà nợ lên tới 1,4 tỷ. Lãi là ý kiến, tiền mặt là sự thật. Mình xem sự thật trước.

Lãi và tiền là hai con số khác nhau

Lãi trên sổ được tính khi chị bán hàng, dù khách đã trả tiền hay chưa. Tiền mặt chỉ tăng khi tiền thật sự về tài khoản hay két. Ngược lại, chi phí trên sổ chỉ ghi phần hàng đã bán ra, còn tiền mặt thì đã trôi đi ngay lúc chị nhập hàng về kho.

Vì thế một tiệm có thể lãi đều mà vẫn cạn tiền, và một tiệm đang lỗ vẫn có thể tạm thời dư tiền. Muốn hiểu chuyện gì đang xảy ra, phải đi tìm xem tiền lãi đang nằm ở đâu.

Năm chỗ tiền lãi hay "trốn"

Theo kinh nghiệm của tôi với hơn ba trăm chủ cơ sở [DEMO], tiền lãi thường biến mất ở năm chỗ sau:

  1. Khách còn nợ. Chị bán chịu cho đại lý cấp dưới, nông dân hẹn cuối vụ trả. Lãi đã ghi, tiền chưa về.
  2. Hàng nằm trong kho. Chị nhập thêm cho kịp mùa, nhập dư vì được chiết khấu. Tiền đã thành phân bón, thuốc, bao bì đang chất đống.
  3. Trả nợ gốc vay. Tiền trả gốc ngân hàng không phải chi phí nên không làm giảm lãi, nhưng nó làm giảm tiền mặt từng tháng.
  4. Mua sắm tài sản. Xe tải, máy rang, tủ mát: sổ chỉ trừ dần khấu hao, còn tiền thì ra một cục.
  5. Chủ rút tiền. Tiền học con, tiền xây nhà, tiền đám tiệc lấy từ két tiệm. Không ai ghi, nhưng tiền vẫn đi.

Ví dụ một đại lý vật tư [DEMO]

Anh Hùng [DEMO] có đại lý phân bón ở Cư M'gar. Tháng 9, sổ báo như sau:

KhoảnSố tiền
Doanh thu1.200.000.000 đ
Giá vốn hàng bán1.020.000.000 đ
Chi phí vận hành96.000.000 đ
Lãi trên sổ84.000.000 đ

Nghe rất ổn. Nhưng khi tôi lần theo dòng tiền cùng tháng:

KhoảnẢnh hưởng tiền mặt
Lãi trên sổ+ 84.000.000 đ
Công nợ khách tăng thêm− 210.000.000 đ
Hàng tồn tăng thêm− 150.000.000 đ
Trả gốc vay ngân hàng− 40.000.000 đ
Anh rút cho gia đình− 35.000.000 đ
Tiền mặt thay đổi− 351.000.000 đ

Lãi 84 triệu, nhưng tiền mặt hụt 351 triệu. Không có gì bí ẩn cả: tiền đã chạy vào túi khách hàng và vào kho.

Cách tự kiểm tra trong 30 phút

Chị không cần phần mềm. Lấy một tờ giấy, ghi hai cột "đầu tháng" và "cuối tháng" cho ba con số:

  • Tổng tiền mặt và tiền gửi ngân hàng.
  • Tổng khách đang nợ mình.
  • Giá trị hàng tồn kho tính theo giá nhập.

Nếu công nợ và hàng tồn tăng nhanh hơn doanh thu, đó là chỗ tiền đang bị giữ lại. Một quy tắc thô mà tôi hay dùng: doanh thu tăng 10% thì công nợ và hàng tồn cũng chỉ nên tăng quanh 10%. Tăng 30–40% là tín hiệu đỏ.

Làm gì sau khi tìm ra chỗ rò

Với công nợ: đặt hạn mức cho từng khách, khách quá hạn 60 ngày thì ngưng giao thêm. Gọi nhắc trước ngày tới hạn chứ không phải sau.

Với hàng tồn: trước khi nhập, hỏi "lô này bao lâu bán hết?". Chiết khấu 3% không bù được tiền nằm chết ba tháng.

Với nợ vay và mua sắm: lên lịch trả gốc và mua tài sản vào bảng dòng tiền, đừng để nó "bất ngờ" mỗi tháng.

Với tiền chủ rút: tự trả cho mình một khoản lương cố định, rút đúng ngày, đúng số.

Anh Hùng [DEMO] làm bốn việc trên trong ba tháng. Đến tháng 12, công nợ giảm từ 1,1 tỷ xuống 760 triệu và anh không còn phải vay nóng để trả tiền hàng.

Đừng nhìn lãi một mình

Báo cáo lãi lỗ cho chị biết mình bán có lời hay không. Bảng dòng tiền cho chị biết tuần sau có đủ tiền trả lương hay không. Chủ cơ sở nhỏ cần cả hai, nhưng nếu chỉ có thời gian xem một con số mỗi tuần, tôi khuyên xem tiền mặt.

Nếu chị muốn bắt đầu theo dõi tiền theo tuần, hãy đọc về bảng dòng tiền 13 tuần mà tôi dựng cùng khách trong 10 ngày.

Còn nếu chị đang ở tình trạng "lãi mà không có tiền" và chưa biết bắt đầu từ đâu, gửi tôi báo cáo ba tháng gần nhất hoặc gọi 0941 388 887. Tôi sẽ đọc cùng chị và chỉ ra ba chỗ rò lớn nhất, trước khi chị phải đi vay thêm.